Borelioza, nazywana również chorobą z Lyme, jest jedną z najczęściej występujących chorób odkleszczowych w Europie i Polsce. Wywołują ją bakterie z rodzaju Borrelia, przenoszone przez zakażone kleszcze. Choroba może prowadzić do zmian w obrębie skóry, stawów, serca oraz układu nerwowego. W większości przypadków rozwija się stopniowo i początkowo nie daje specyficznych objawów, dlatego jej rozpoznanie bywa trudne. Sprawdź, jakie są przyczyny boreliozy, jak ją rozpoznać i jak zmniejszyć ryzyko zakażenia.
Borelioza – przyczyna
Za powstawanie boreliozy (ICD-10: A69.2) odpowiadają bakterie z rodzaju Borrelia. Po przedostaniu się do organizmu człowieka drobnoustroje mogą zacząć namnażać się w miejscu ukąszenia, a następnie stopniowo rozprzestrzeniać się do kolejnych tkanek. Mechanizm ten odpowiada za różnorodność symptomów występujących w kolejnych stadiach choroby.
● Bakterie mogą atakować skórę, stawy i mięśnie, a także układ nerwowy czy serce.
● W większości przypadków układ odpornościowy podejmuje próbę zwalczenia zakażenia, jednak bakterie potrafią przez długi czas unikać jego działania.
● Dzięki temu mogą utrzymywać się w organizmie i wywoływać przewlekłe stany zapalne, nie dając wyraźnych objawów.
● Chociaż naturalne mechanizmy obronne odgrywają ważną rolę w ograniczaniu rozwoju infekcji, nie zawsze prowadzą do całkowitego usunięcia bakterii. Z tego względu nie należy lekceważyć objawów pojawiających się po kontakcie z kleszczem.
Borelioza – jak się zarazić?
Do zakażenia boreliozą dochodzi najczęściej podczas ukąszenia przez kleszcza przenoszącego bakterie Borrelia. Ryzyko zakażenia zależy od wielu czynników, m.in. czasu pozostawania pasożyta w skórze oraz stopnia jego zakażenia.
● Warto również pamiętać o tym, że kleszcze nie występują jedynie w lasach.
● Można je spotkać również w parkach miejskich, na działkach czy nawet w przydomowych ogrodach.
● Wiele osób zaraża się boreliozą również podczas wakacji, ponieważ kleszcze mogą znajdować się na terenach rekreacyjnych, na łąkach i obrzeżach lasów.
● Jednak wbrew powszechnej opinii nie każdy kleszcz jest nosicielem bakterii. Odsetek zakażonych osobników różni się w zależności od regionu oraz warunków środowiskowych.
Borelioza – etapy rozwoju choroby
Etapy rozwoju boreliozy obejmują:
● stadium wczesne miejscowe,
● stadium wczesne rozsiane,
● stadium późne.
Stadia choroby mogą przebiegać w różny sposób. Warto jednak podkreślić, że nie każdy pacjent doświadcza wszystkich etapów, ale brak odpowiedniego leczenia zwiększa ryzyko przejścia choroby do bardziej zaawansowanego stadium.
Borelioza – jakie objawy powoduje?
Objawy boreliozy zależą od stadium choroby oraz indywidualnej reakcji organizmu, dlatego często są nieoczywiste. U części osób pierwsze symptomy pojawiają się już po kilku dniach od zakażenia bakterią, a u innych rozwijają się stopniowo nawet przez kilka kolejnych tygodni lub miesięcy.
Wczesne objawy boreliozy
Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów jest rumień wędrujący. To zaczerwienienie skóry pojawiające się w miejscu ukąszenia przez kleszcza. Zmiana zwykle stopniowo się powiększa, tworząc okrągły lub owalny kształt z przejaśnieniem w środku.
Oprócz rumienia mogą wystąpić:
● osłabienie,
● przewlekłe zmęczenie,
● bóle głowy,
● bóle mięśni i stawów,
● podwyższona temperatura ciała,
● dreszcze,
● powiększenie węzłów chłonnych.
Objawy do często przypominają infekcję wirusową, dlatego wielu pacjentów nie kojarzy ich z zakażeniem odkleszczowym, stosując ogólnodostępne leki na przeziębienie. Właśnie z tego powodu diagnostyka i leczenie boreliozy najczęściej odbywa się na znacznie późniejszym etapie.
Borelioza – objawy w stadium rozsianym
Jeżeli bakterie przedostaną się do krwiobiegu, mogą rozprzestrzenić się po całym organizmie. W tym okresie mogą pojawić się dodatkowe zmiany skórne w nowych miejscach, bóle stawów oraz objawy neurologiczne.
Do najczęściej obserwowanych należą:
● silne zmęczenie,
● zawroty głowy,
● zaburzenia koncentracji,
● problemy z pamięcią,
● bóle nerwów,
● mrowienie i drętwienie kończyn,
● nadwrażliwość na światło i dźwięki.
Późne objawy boreliozy
Borelioza w zaawansowanym stadium choroby może obejmować wiele różnych układów organizmu. U niektórych pacjentów rozwijają się przewlekłe dolegliwości stawowe, neurologiczne lub kardiologiczne.
Późna borelioza może powodować:
● nawracające zapalenia stawów,
● obrzęki stawów,
● ograniczenie ruchomości,
● zaburzenia rytmu serca,
● przewlekłe bóle mięśni,
● porażenie nerwu twarzowego,
● zaburzenia czucia.
Borelioza – jak rozpoznać?
Podstawą rozpoznania jest dokładny wywiad medyczny, analiza objawów oraz odpowiednio dobrane badania laboratoryjne.
Lekarz bierze pod uwagę m.in.:
● obecność rumienia wędrującego,
● historię ukąszenia przez kleszcza,
● przebywanie na terenach występowania kleszczy,
● objawy neurologiczne,
● dolegliwości stawowe,
● objawy ze strony serca.
Jeżeli występuje charakterystyczny rumień wędrujący, rozpoznanie można postawić już na podstawie obrazu klinicznego. W pozostałych przypadkach konieczne jest wykonanie dalszych badań laboratoryjnych.
Borelioza – jakie badania wykonać?
Diagnostyka boreliozy opiera się przede wszystkim na badaniach serologicznych wykrywających przeciwciała przeciwko bakteriom Borrelia.
● Test ELISA – najczęściej wykonywane badanie przesiewowe, które pozwala ocenić obecność przeciwciał produkowanych przez organizm w odpowiedzi na zakażenie.
● Test Western Blot – badanie stosowane jako test potwierdzający, które wykonuje się najczęściej po uzyskaniu dodatniego lub niejednoznacznego wyniku testu ELISA.
● Dodatkowa diagnostyka może obejmować rozszerzone badania, szczególnie gdy pojawiają się objawy neurologiczne lub podejrzenie zajęcia innych narządów.
Warto pamiętać, że w przypadku boreliozy rodzaj wykonywanych badań zależy od stadium choroby oraz występujących objawów. Interpretację wyników zawsze powinien przeprowadzić lekarz.
Borelioza i jej leczenie
Leczenie boreliozy zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz lokalizacji zmian wywołanych przez bakterie.
● Podstawą terapii jest leczenie zalecone przez lekarza, którego celem jest zahamowanie rozwoju zakażenia i ograniczenie ryzyka groźnych powikłań.
● Im wcześniej zostanie rozpoznana choroba, tym większe są szanse na skuteczne opanowanie infekcji.
● Regularna obserwacja miejsca ukąszenia pozwala szybciej zauważyć niepokojące zmiany i skonsultować je z lekarzem.
FAQ
Przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące boreliozy, jej objawów, diagnostyki, leczenia oraz możliwych konsekwencji zdrowotnych związanych z zakażeniem.
Czy borelioza jest uleczalna?
W większości przypadków borelioza jest uleczalna, szczególnie jeśli zostanie rozpoznana we wczesnym stadium choroby.
Jakie organy atakuje borelioza?
Choroba może atakować wiele różnych tkanek, m.in. skórę, stawy, układ nerwowy, mięśnie oraz serce. Dlatego objawy choroby mogą być bardzo różnorodne.
Czego nie wolno robić przy boreliozie?
Nie należy ignorować pierwszych objawów ani odkładać konsultacji lekarskiej. Samodzielna interpretacja wyników badań lub bagatelizowanie symptomów może opóźnić rozpoznanie choroby i prowadzić do wielu groźnych powikłań.
Ile procent kleszczy ma boreliozę?
Odsetek zakażonych kleszczy zależy od regionu i warunków środowiskowych.
Czy organizm może sam zwalczyć boreliozę?
Układ odpornościowy uczestniczy w walce z infekcją, jednak nie zawsze jest w stanie całkowicie wyeliminować bakterie samodzielnie.
Synergia mikroskładników przy boreliozie
Badania prowadzone w Instytucie dr. Ratha wykazały, że wybrane naturalne mikroskładniki mogą wykazywać aktywność wobec różnych form bakterii Borrelia, w tym także form przetrwalnikowych i biofilmu.
Do najlepiej przebadanych związków należą: bajkaleina, luteolina, kwas rozmarynowy, monolauryna, kwas cis-2-decenowy oraz kelp (naturalne źródło jodu). W badaniach laboratoryjnych substancje te wpływały ograniczająco na rozwój bakterii, a część z nich zmniejszała również tworzenie biofilmu.
Naukowcy podkreślają jednak, że potrzebne są dalsze, większe badania kliniczne, aby jednoznacznie potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo tej strategii wspomagającej leczenie boreliozy.
Borelioza – podsumowanie
Borelioza jest groźną i podstępną chorobą bakteryjną przenoszoną przez zakażone kleszcze. Może prowadzić do objawów skórnych, neurologicznych, stawowych oraz kardiologicznych. Chociaż jej rozpoznanie bywa trudne, szczególną uwagę należy zwrócić na rumień wędrujący oraz objawy przypominające infekcję grypową, które pojawiają się po kontakcie z kleszczem.
Bibliografia
- Steere AC, Strle F, Wormser GP, Hu LT, Branda JA, Hovius JWR, et al. Lyme borreliosis. Nat Rev Dis Primers. 2016;2:16090. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27976670/ [dostęp online: 15.06.2026].
- Stanek G, Wormser GP, Gray J, Strle F. Lyme borreliosis. Lancet. 2012;379(9814):461-473. doi:10.1016/S0140-6736(11)60103-7.
- Centers for Disease Control and Prevention. Lyme Disease [Internet]. Atlanta: CDC; 2026. https://www.cdc.gov/lyme/index.html [dostęp online: 15.06.2026].
- Centers for Disease Control and Prevention. Signs and Symptoms of Untreated Lyme Disease [Internet]. Atlanta: CDC; 2024. https://www.cdc.gov/lyme/signs-symptoms/index.html [dostęp online: 15.06.2026].
- Centers for Disease Control and Prevention. Treatment and Intervention for Lyme Disease [Internet]. Atlanta: CDC; 2026. https://www.cdc.gov/lyme/treatment/index.html [dostęp online: 15.06.2026].
- European Centre for Disease Prevention and Control. Lyme borreliosis [Internet]. Stockholm: ECDC. https://www.ecdc.europa.eu/en/lyme-disease [dostęp online: 15.06.2026].
- Centers for Disease Control and Prevention. About Ticks and Tickborne Disease [Internet]. Atlanta: CDC; 2024. https://www.cdc.gov/ticks/about/index.html [dostęp online: 15.06.2026].
- Centers for Disease Control and Prevention. Preventing Tick Bites [Internet]. Atlanta: CDC; 2024. https://www.cdc.gov/ticks/prevention/index.html [dostęp online: 15.06.2026].
